Çocukken Sevdiğin Şeylere Ne Oldu? Büyürken Unuttuğumuz Küçük Hevesler

Çocukken Sevdiğin Şeylere Ne Oldu? Büyürken Unuttuğumuz Küçük Hevesler

Gündelik hayat, merak ve sonuç baskısı üzerine düşünsel bir yazı

Bir dolabı toparladığını düşün. En arkadan eski bir boya kutusu çıkıyor. Birkaç kalemin ucu kırılmış, birinin kapağı kayıp. Kutuyu açınca aklına bir soru geliyor: “Ben ne ara resim yapmayı bıraktım?”

Belki senin kutunda boya kalemleri yoktur. Bir gitarın telleri gevşemiştir. Yarım kalan bir yapboz, uzun süredir açılmayan bir fotoğraf makinesi, tozlanmış bir şiir defteri vardır. Bunların hepsini zaman darlığıyla açıklamak kolay. Ama bazen mesele yalnızca zaman değildir.

Büyüdükçe hayatımıza yeni sorumluluklar giriyor. İş, aile, faturalar, bekleyen mesajlar… Sonra yavaş yavaş tuhaf bir alışkanlık ediniyoruz: Yapacağımız her şeyin önce bir işe yaramasını bekliyoruz.

Bir şeyi yalnızca sevdiğin için yapmak neden zorlaştı?

Bir yetişkin yeni bir dil öğrense “Kariyerine katkısı olur” deniyor. Yürüyüşe çıksa adım sayısı soruluyor. Resim yapmaya başlasa “Bunu neden paylaşmıyorsun?” diye merak ediliyor. İnsanın keyif aldığı bir şey bile kısa sürede gelişim hedefine, performans ölçüsüne veya içeriğe dönüşebiliyor.

Elbette beceri geliştirmek güzel. Fakat insanın bütün uğraşlarını bir sonuca bağlaması, o uğraşın kendisiyle kurduğu ilişkiyi değiştirebilir. Çizdiğin resmi satmayacaksan da çizebilirsin. Gitarı sahneye çıkmak için değil, birkaç akorun sesini sevdiğin için çalabilirsin. Bir şeyde acemi olmanın rahatsızlığıyla, bir şeyi yapmaktan aldığın zevk aynı anda bulunabilir.

Büyümek, eskiden sevdiğin her şeyi geride bırakmak değildir

Kimi çocukluk hevesleri elbette yerini başka şeylere bırakır. Onlara dönmek zorunda değilsin. Mesele geçmişe takılıp kalmak değil; bugünkü hayatında kendiliğinden merak duyduğun bir şeye yer olup olmadığını fark etmek.

Bazen de insan kendi merakını unuttuğunu sanır, oysa yalnızca onu ertelemeye alışmıştır. Takvimde toplantı için saat açmak kolay gelirken, on beş dakika boyama yapmak gereksiz görünür. Oysa hayat yalnız tamamladığın görevlerden ibaret değil.

Bilim, hobiler konusunda ne söylüyor?

2023 yılında Nature Medicine dergisinde yayımlanan, Hei Wan Mak ve arkadaşlarının çalışması 16 ülkede 65 yaş ve üzeri 93 binden fazla kişinin verilerini inceledi. Hobiyle ilgilenmek, bu yaş grubunda daha yüksek yaşam doyumu ve mutluluk gibi göstergelerle ilişkili bulundu. Araştırmanın tam metninde yazarlar bunun gözlemsel bir çalışma olduğunu, dolayısıyla doğrudan neden–sonuç kanıtı sayılamayacağını da açıkça belirtiyor.

Bu bulguyu genç ya da orta yaşlı herkes için “hobi edin, kesin mutlu olursun” diye çevirmek doğru olmaz. Yine de çalışma önemli bir soru sorduruyor: Yaşamımızda yalnızca bir şey elde etmek için değil, onunla meşgul olmaktan hoşlandığımız için yaptığımız ne kaldı?

Bu soru Sahi Mutlu Musun? yazısında ele aldığım, mutluluğu yalnızca gelecekteki bir kazanca bağlama eğilimine de farklı bir kapı açıyor. Bazen insanın aradığı şey daha büyük bir hedef değil, gününün küçük bir bölümünü kendi seçebilmesidir.

Eski hevesinin peşine değil, merakının izine düş

Sana “Çocukken ne seviyorsan hemen ona dön” demek istemem. Çünkü sevdiğin şey gerçekten değişmiş olabilir. Bir zamanlar saatlerce top oynayan biri bugün bahçe düzenlemekten, kitap ciltlemekten veya yemek denemeleri yapmaktan keyif alabilir. Ortak nokta aynı etkinlik değil; merakın kendisi.

Küçük bir soru, beklenmedik bir cevap

Bir kâğıda şu cümleyi yaz: “Kimse görmeyecek, değerlendirmeyecek veya benden iyi yapmamı beklemeyecek olsa…” Cümleyi hiç düşünmeden tamamla. Cevabın büyük, etkileyici ya da mantıklı olması gerekmiyor. “Tahta parçalarından küçük bir şey yapardım” veya “Şehrimde hiç girmediğim sokakları dolaşırdım” gibi sıradan bir cevap da yeterli.

Şimdi ikinci bir soru sor: “Bunu yapmamı engelleyen gerçek koşul ne?” Zaman mı, bütçe mi, evin düzeni mi, yoksa “bu yaştan sonra” diye başlayan tanıdık cümle mi? Gerçek bir engelle kendine anlattığın bir gerekçeyi ayırmak, küçük ama değerli bir netlik sağlayabilir.

Bu hafta kendine sonuçsuz on beş dakika ver

Önümüzdeki yedi günün birinde, seçtiğin uğraşa yalnızca on beş dakika ayır. Malzeme gerekiyorsa en sade hâliyle başla. Bir defter ve kalem yeterliyse daha fazlasını almaya çalışma. Telefona fotoğrafını çekmek için uzanma. İyi yapıp yapmadığını ölçme. Kimseye gösterme zorunluluğun da yok.

Bitirdiğinde iki kısa not al: “Başlamadan önce ne düşünüyordum?” ve “Yaparken ne fark ettim?” İstersen bir sonraki hafta yeniden denersin, istemezsen başka bir şey seçersin. Buradaki amaç kendine yeni bir görev vermek değil, uzun süredir açık tutmadığın bir kapıyı aralamak.

Bu sorular seni daha geniş bir “Hayatımda gerçekten neye yer açmak istiyorum?” arayışına götürüyorsa, Zihinsel Odaklama ve Hedef Netleştirme bireysel çalışmasını inceleyebilirsin. Seansın odağı hedeflerini ve önceliklerini netleştirmeye yönelik; hobi edinmenin veya mutluluğun reçetesi olarak düşünülmemeli.

Kendine ait bir köşe bırak

Hayatın her dakikasını doldurmak zorunda değilsin. Bazı dakikalar para kazandırmaz, bir yeteneğe dönüşmez, takvimde başarı diye işaretlenmez. Ama o dakikaların sana ait olduğunu bilmek bile değerlidir.

Belki uzun zamandır eline almadığın o boya kutusu artık kullanılamaz. Olsun. Merakın için yeni bir kutu açabilirsin. Üstelik bu kez resmin güzel olması gerekmiyor.