Birine Teşekkür Etmeyi Neden Erteliyoruz? Söylenmeyen Cümlenin Ağırlığı

Telefonunda bir mesaj penceresi açık. Uzun uzun yazmana da gerek yok aslında. Birkaç kelime yeterli: “O gün beni dinlediğin için teşekkür ederim.”

Yazıyorsun. Sonra siliyorsun. Acaba fazla duygusal mı olacak? Aradan çok zaman geçti, şimdi söylesem tuhaf mı karşılanır? Zaten biliyordur, değil mi?

Belki bu sahne sana tanıdık geliyor. Birinin hayatında ne kadar önemli bir yeri olduğunu fark ediyorsun ama bunu ona söylemek için nedense hep daha uygun bir zaman arıyorsun. O uygun zaman da çoğu kez gelmiyor.

İlginç olan şu: Bazen teşekkür etmeyi zorlaştıran şey söyleyecek söz bulamamak değil, o sözün karşı tarafta nasıl duyulacağını kestirememek.

Teşekkür, yapılan iyiliğin değil, sende bıraktığı izin adıdır

Bir insan sana bir iş bulmana yardım etmiş olabilir. Bir arkadaşın zor bir gününde telefonu kapatmadan seni dinlemiş olabilir. Ya da bir öğretmenin, başkalarının pek dikkat etmediği bir yeteneğini fark etmiştir.

Yıllar geçtikçe olayın ayrıntıları silikleşir. Yardımın tam olarak hangi gün geldiğini unutabilirsin. Ama o insanın yanında kendini nasıl hissettiğini hatırlarsın.

Bir teşekkürün gücü burada saklı: Karşındakine “İyi bir şey yaptın” demekle yetinmezsin; “Yaptığın şey bende bir yere dokundu” dersin. Bu yüzden “Her şey için sağ ol” ile “O gün beni gerçekten dinlemen kendimi yalnız hissetmememi sağladı” aynı cümle değildir. İkisi de değerlidir; ikincisi ise bir insanın hangi davranışının sende karşılık bulduğunu görünür kılar.

Bu, büyük bir konuşma yapmak zorunda olduğun anlamına gelmiyor. Bazen en sade cümle en açık olandır.

Neden içimizden geçeni söylemeyiz?

“Tuhaf karşılar mı?” endişesi

Teşekkür etmek, az da olsa kendini açmak demektir. Karşındakine senden bir iz taşıdığını söylersin. Özellikle duygularını kolay ifade etmeyen biriysen bu küçük açıklık bile seni durdurabilir.

Psikolog Amit Kumar ile Nicholas Epley'nin 2018 yılında yayımlanan araştırmasında, katılımcılar teşekkür mektupları yazdı ve mektupları alan kişilerin ne hissedeceğini tahmin etti. Mektubu yazanlar, karşı tarafın ne kadar olumlu hissedeceğini olduğundan düşük; teşekkürün ne kadar tuhaf karşılanacağını ise olduğundan yüksek tahmin etme eğilimindeydi. Çalışmanın ayrıntılarına Psychological Science araştırma sayfasından ulaşabilirsin.

Bu bulgu herkesin her teşekkürden hoşlanacağı anlamına gelmez. Ama zihnimizin bazen basit bir inceliğin yoluna gereğinden büyük bir engel koyabildiğini gösteren güzel bir örnek.

“Nasıl olsa biliyordur” düşüncesi

Birini sevdiğini, ona saygı duyduğunu veya onun bir davranışından etkilendiğini düşünmen, o kişinin bunu bildiği anlamına gelmiyor. Senin zihninde apaçık olan bir şey, onun için hiç söylenmemiş olabilir.

İnsan ilişkilerinde bu varsayımın başka yansımaları da var. Don Miguel Ruiz'in Dört Anlaşma kitabını ele aldığım yazıda varsayımların iletişimimizi nasıl zorlaştırabildiğine de değinmiştim. Bazen bir sorunun, bazen tek bir cümlenin yerini hiçbir tahmin tutmaz.

Teşekkürü bir borç gibi görmek

“Bana iyilik yaptı, şimdi karşılık vermem gerekir.” Bu düşünce, gönülden gelen bir teşekkürle karşılık ödeme zorunluluğunu birbirine karıştırabilir.

Oysa teşekkür etmek, her isteğe evet demek değildir. Sınırlarını bırakmak da değildir. Birinin sana iyi gelen davranışını takdir ederken ilişkinizin diğer meseleleri hakkında kendi kararlarını vermeye devam edebilirsin.

Özellikle geçmişte seni incitmiş birine sırf teşekkür etmen gerektiği söylendiği için ulaşmak zorunda değilsin. Minnettarlık bir ödev değil, içinden geliyorsa kurabileceğin insani bir temas.

Bir insanın görülmeye de ihtiyacı var

2010 yılında Adam Grant ve Francesca Gino'nun yayımladığı deneysel araştırmalar, yardım eden kişiye yöneltilen teşekkürün onun kendisini sosyal açıdan değerli hissetmesiyle ilişkili olduğunu ve incelenen koşullarda sonraki yardım davranışlarını artırabildiğini gösterdi. Araştırmanın odağı, teşekkürün her ilişkiyi düzelteceği iddiası değildi; yardım eden kişinin emeğinin fark edilmesiydi.

Günlük hayatta bunun karşılığını düşün. İş yerinde görünmeyen bir işi üstlenen çalışma arkadaşın, yoğun bir gününde sana zaman ayıran bir dostun, yıllarca sana güven veren bir yakın... İnsan bazen yaptığı şeyin fark edildiğini duymak ister.

Bence teşekkürün bir başka güzelliği de şu: Söylediğin anda geçmişteki bir olayı bugünkü ilişkinin parçası hâline getirirsin. Hatıra yalnızca zihninde kalmaz, iki kişinin bildiği bir şeye dönüşür.

Mutluluğu hep ulaşılacak bir sonraki hedefte aramaktan söz ettiğim Sahi Mutlu Musun? yazısını hatırlarsan, bugün zaten hayatında bulunan insanların değerini fark etmenin de ayrı bir yeri olduğunu görebilirsin.

Geç kalınmış bir teşekkür gerçekten geç midir?

Bazen teşekkür etmek istediğin kişiyle arana aylar, hatta yıllar girmiştir. “Şimdi söylenir mi?” diye düşünüp durursun. Oysa geçmişteki bir iyiliği bugün anımsaman, yaşadığın etkinin zaman içinde yerini koruduğunu da gösterebilir.

Bir teşekkürün kabul edilip edilmeyeceğine sen karar veremezsin. Karşı taraf meşgul olabilir, şaşırabilir, kısa bir cevap verebilir. Yine de sözünü nasıl, neden ve hangi beklentiyle söylediğini seçebilirsin. Teşekkürün karşılığında mutlaka yakınlık, bağışlanma ya da yeni bir ilişki beklediğinde, cümle kolayca başka bir talebe dönüşür.

Bazen yalnızca “Bunu sana söylemek istedim” demek yeterlidir.

Göndermediğin cümleyi bugün nasıl kurabilirsin?

Aklına bir isim getir. Herkesin bildiği büyük bir iyilik olmasına gerek yok. Birinin zamanında söylediği sıradan bir söz bile olabilir.

Şimdi bir kâğıda ya da telefonunun notlarına şu üç parçayı yaz:

O an: “Geçen yıl iş değiştirmeyi düşünürken beni acele karar vermeden dinlemiştin.”

Bende bıraktığı etki: “Konuşmamızdan sonra ne istediğimi daha sakin düşünmüştüm.”

Bugünkü teşekkür: “Bunu o zaman söylemedim; ayırdığın zaman için teşekkür ederim.”

Bu örnek temsili. Sen kendi kelimelerini kullan; hatta daha kısa yaz. Önemli olan gösterişli bir teşekkür üretmen değil, gerçekten neye teşekkür ettiğini bulman.

Ardından kendine şunu sor: “Bu mesajı göndermek aramızdaki ilişki açısından uygun ve güvenli mi?” Cevap evetse gönder. Değilse notu kendine saklaman da anlamlı olabilir. Bazen bir insana ulaşmak yerine, onun sende bıraktığı iyiliği tanımak yeterlidir.

Kendini daha açık ifade etme ve iletişim dilini bilinçli kullanma konularını yapılandırılmış bir eğitim içinde çalışmak istersen Barış Ege Akademi'nin NLP Practitioner & Master Eğitimi içindeki iletişim modüllerini inceleyebilirsin. Programın iletişim başlıkları, kendini daha açık ifade etmek isteyenler için sonraki bir öğrenme adımı olabilir.

Belki de en kıymetli cümle en geç söylenen değildir

Hayatın içinde kimin ne zaman uzaklaşacağını, yollarımızın nasıl değişeceğini bilemeyiz. Bu yüzden aklındaki her güzel düşünceyi büyük bir ana saklamaya değmeyebilir.

Birine hayran olduğunu söylemek için ödül almasını, yanında olduğunu söylemek için zor bir gün yaşamasını, teşekkür etmek için yılların geçmesini beklemek zorunda değilsin.

Bugün biri aklına geldiyse, bir an dur. O insanın sana ne kattığını somut olarak düşün. Belki yalnızca birkaç kelime yazacaksın.

Ama bazen insanın gününü değiştiren şey de tam olarak odur: Emek verdiği bir anın, karşı tarafta hâlâ yaşadığını öğrenmek.